Powerofdreams

Akyıldız

Akyıldız (Sirius, Köpek Yıldızı, Yunanca: Seirios), Büyük Köpek Takımyıldızı'nda yer alan çift yıldız.
Yıldızın adı : Sirius A/B (Bayer: Alpha Canis Majoris, Flamsteed: 9 Canis Majoris) Takımyıldızı : Büyük Köpek (Latince: Canis Major, İngilizce: Great Dog) Görünür büyüklüğü : -1,46 Mutlak büyüklüğü : 1,4 Spektrum türü : A1V/DA2 Uzaklığı : 8.6 ışık yılı Akyıldız, -1,46 büyüklüğüyle gökyüzünün en parlak yıldızıdır. Gökyüzündeki herhangi bir yıldızdan yaklaşık iki kat daha parlaktır. Eski Mısırlılar için Nil nehrinin yükselmesinin, dolayısıyla gelecek hasat mevsiminin iyi geçeceğinin bir belirtisi sayıldığı için kutsaldı. Pek çok eski Mısır tapınağı, iç odaları Akyıldız'ın görecek biçimde inşa edilmişti. Örneğin, Keops Piramidi'nin Kraliçe Odası'nın duvarında açılan bir kanal yalnızca Akyıldız'ı görmek üzere yapılmıştı.[1] Helen döneminde Akyıldız'ın şafak vakti yükselişi yaz mevsiminin en sıcak günlerine denk geldiği için, yıldıza Yunanca Seirios (kavurucu) adı verilmişti. İngilizcede yaz mevsiminin en sıcak günlerine verilen dog days (köpek günleri) adı da Köpek Yıldızı'ndan gelmektedir.
Güneş ve Ay'ın çekim kuvvetlerinin etkisiyle, Dünya'nın ekvator bölgesindeki şişkinlik, gezegenin eksensel hareketinde bir tereddüte (titreme) yol açmaktadır. Buna bağlı olarak 26.000 yılda bir oluşan yörüngesel salınım, yıldızların gökyüzündeki konumlarını da yavaş yavaş değiştirmektedir. Bu nedenle Akyıldız, geçmişe göre daha geç doğmakta ve artık yıldızın şafak vakti yükselişi, eskiden olduğu gibi yaz mevsiminin en sıcak günlerine denk gelmemektedir.
Akyıldız, Dünya'nın her yerinden görülebilir. Kuzey yarımküreden en iyi görüldüğü dönem ise kış aylarıdır. Yıldızı bulmak için Avcı Takımyıldızı yol gösterici olarak alınabilir. Akyıldız, Avcı'nın kuşağında yer alan üç yıldızın yaklaşık 20 derece güneydoğusundaki en parlak yıldızdır. Avcı Takımyıldızı kış aylarında pek çok yıldız ve takımyıldızı bulmakta yol göstericidir. Avcı Takımyıldızı'nda yer alan kırmızı dev Betelgeuse, Küçük Köpek Takımyıldızı'nda yer alan Procyon ve Akyıldız Kış Üçgeni olarak adlandırılır.
Akyıldız, Güneş'ten 23 kat daha parlak beyaz bir yıldızdır. Spektrum türü A olan beyaz yıldızlar, evrendeki yıldızların yaklaşık %1'ini oluştururlar. Akyıldız'ın yüzey sıcaklığı 9.900 santigrat derecedir. Çapı, Güneş'in çapının yaklaşık 2 katı, kütlesi ise Güneş'in kütlesinin 2,4 katıdır. Yıldızın Dünya'dan uzaklığı yaklaşık 8,6 ışık yılıdır. Akyıldız, Dünya'ya en yakın yıldızlardan biridir ve yakınlık bakımından 7. sırada yer alır. Kimi kaynaklar Alfa Centauri yıldız sisteminde yer alan üç yıldızı tek bir yıldız saydıklarından, Akyıldız'ın Dünya'ya 5. en yakın yıldız olduğunu yazarlar.
1844 yılında, Akyıldız'ın hareketindeki düzensizliği farkeden Alman gökbilimci Friedrich Bessel, buna, o güne dek saptanamamış bir eş yıldızın yol açıyor olabileceğini ileri sürdü. 1862'de Amerikalı gökbilimci Alvan Clark, o dönemin en güçlü teleskoplarından biri olan 47 cm.'lik mercekli teleskobuyla Akyıldız'ın gerçekte çift yıldız olduğunu ortaya çıkardı. Daha sonra ise, Akyıldız'ın eşi olan ve "Akyıldız B" olarak adlandırılan yıldızın bir beyaz cüce olduğu kanıtlandı. Eşinden daha büyük ve parlak olan Akyıldız'a ise "Akyıldız A" adı verildi.
Akyıldız A, hidrojen yakıtını tüketerek ömrünü tamamlamış ve bugün artık "sönmüş" bir yıldız olan eşinden 10.000 kez daha parlaktır. Biri sönmüş olan iki yıldız, birbirleri çevresindeki dolanımlarını yaklaşık 50 yılda tamamlarlar. Akyıldız B, son derece yoğun bir yıldızdır. Çapı 12.000 km. kadar, yani hepi topu Dünya'nın boyutlarında olmasına karşın, kütlesi Güneş'in kütlesinin yaklaşık %98'i kadardır. Akyıldız B o kadar yoğundur ki, yıldızdan alınacak 16cm.3'lük maddenin Dünya'daki ağırlığı 2,25 tondur. Yüzey sıcaklığı ise 44.900 santigrat derecedir.