Powerofdreams

Hemşinli (Rize'de) veya Homşetsi (Hopa'da) (Ermenice; Համշինի , Rusça; Амшенцы, Lazca: Armeni, Sumehi [3] ilçelerinde büyük oranda, ) Rize’nin Çamlıhemşin ve HemşinÇayeli, Pazar, Fındıklı, Hopa ilçelerinin iç bölgelerinde yaşayan veya soyu bu bölgelere dayanan halk

Coğrafi dağılım

Vaux, Hemşinlileri batı, doğu ve kuzey olarak üç kategoride incelemiştir. [5]

• Batı Hemşinlileri: Rize'nin Hemşin ve Çamlıhemşin ilçelerinde (az miktarda Fındıklı ve Çayeli'nde) yaşayan ana dili Türkçe, Sünni Müslüman gruptur.

• Doğu Hemşinlileri: Artvin ilinin Hopa (özellikle Kemalpaşa)ve Borçka ilçelerinde yaşayan ana dili Ermenice'nin Batı dialektlerinden birisi olup yerli halkça Homşetsi/Hemşotsi, Homşetsi lizu (Hemşinli dili) ya da Hemşince [6] olarak adlandırılan dil olan Sünni Müslüman gruptur. Dilbilimci Vaux bu dili Homşetsma olarak adlandırmıştır. [7]

• Kuzey Hemşinlileri: Günümüzde Gürcistan)) [8] ve Rusya [9] 'da yaşayan, Osmanlı döneminde Hemşin'den ayrılmak zorunda kalmış ve 1915'e dek Samsun[10], Ordu, Trabzon [11] ve Giresun'a göçerek o bölgelerde yaşamış ana dili Homşetsi olan Hristiyan gruptur.

Tarih



Pokut yaylası, Çamlıhemşin, Rize. Hemşinliler oldukça yüksek rakımlı yaylalarda yaz mevsimini geçirmektedirler.


Bryer'e göre 15. yüzyılda İslam'ın etkisine girmiş ve 18. yüzyılda topluca müslüman olmuş, Hristiyan kalmayı tercih edenler ise başta Trabzon olmak üzere diğer Karadeniz kentlerine dağılmışlardır.[12] Edwards, Hemşinlilerin MS 8. yüzyılın ikinci yarısında, prens Hamam Amatuni öncülüğünde bölgeye yerleştiği, Xaçikyan göçmenlerin Ararat bölgesindeki Kotayk ve Aragatsotn’dan olduğu, R. Benninghaus ise 11. yüzyılın ikinci yarısında, Ani şehrinden bölgeye göç olduğunu belirtmektedir [13]

Grup kimliği

Türkiye Hemşinlilerinin her iki bölümü de grup kimliğine sahip olmakla birlikte Ermeni kültür ve kimliğiyle ilişkilendirilmekten rahatsız olmaktadır:
"Ermeni hem dinsiz, hem kötü insan olur. Ermeni olup da dinden mi çıkayım, Ermeniler' in mezarları kıbleye dönük değil ama bizim en eski mezarlarımız kıbleye dönük, biz eskiden beri Müslümanız" [14]
Batı grubu genelde doğu grubunu da dışlama eğilimindedir:
"Dini Müslüman, dili Türkçe, Hemşinli gibi yiyip, içen, yaşayan, köyde de, gurbette de ocağını tüttüren Hemşinli'dir. Hemşinliler çalışkan atik, keskin olur" [15] Hemşinliler kendilerini kesinlikle Rizeli olarak tanımlamamakta gerek batı gerekse doğu grubunun komşuları Lazlarla da arası iyi olmayıp sosyal açıdan izole bir hayat sürmektedirler:
"Kaynak kişilerin hiçbiri doğrudan "Rizeliyim" yanıtını vermiyor. Ancak üstelendiğinde ‘Rize'nin, Pazar ilçesinin.... köyündenim’ yanıtı alınabiliyor. Bu yöre insanı kendini Rizeli kabul etmiyor, ilden kendini tamamiyle soyutlamış görünüyor. Ciddi sağlık problemi olmadıkça halk Rize'ye gitmiyor. Yöre halkı nerelisin sorusuna Mermonatlıyım, Çingitliyim, Meleskurluyum" yanıtını verdikten sonra üstüne basa basa "Hemşinliyim’, ‘Bize Hemşinli derler’, ‘Biz Hemşinliyiz’ şeklinde açıklama yapılmakta..." [16]

Etimoloji

Dilbilimci Vaux, Hemşin teriminin etimolojisini Hamam "prens Hamam Amatuni" + şeni "köy" formunda olduğunu iddia etmiştir.

Kültür



Hemşinli fırıncı Şerif Gulaboğlu Alman asıllı eşi Eva ve Kazak kıyafetleri giydirdiği çocuklarıyla birlikte Rusya gurbetinde



Dil

• Doğu Hemşinlilerinde köyden köye farklılık gösteren en az iki Hemşince lehçesi kullanılmakta [17], Türkçe ve Lazca'dan ödünçlenmiş pek çok terim kullanılmaktadır.
• Batı Hemşinlerinde ise genel olarak Trabzon-Rize lehçeleri içerisinde değerlendirilen ama kendine özgü farklılıklara sahip, Rumca ve Lazca'dan ödünç terimler içeren bir Türkçe lehçesi kullanılmaktadır. Homşotsi’de tıpkı Batı Hemşin Türkçesinde olduğu gibi:
• /e/ > /a/ (Farsça > Türkçe Belki > Homşotsi balki)
• /i/ > /u/ (Türkçe şişe > şuşe)

dönüşümleri karakteristiktir. [18]

Din

Gerek Batı gerekse doğu Hemşinlileri Sünni İslam'ın hanefi mezhebinden olmakla birlikte önemsiz uygulama farklılıkları bildirimiştir. [19] Gürcistan ve Rusya'da yaşayan Kuzey Hemşinlileri ise Ermeni Apostolik Kilisesine bağlıdırlar.

Müzik

Batı grubunun geleneksel halk danslarına eşlik için kullandığı yegane enstruman tulumiken doğu grubunun ki şimşir kavaldır. Yöresel oyunlar arasında küçük farklılıklar bulunmaktaysa da yegane danslarını Doğu Anadolu Türkçesinde yaygın olarak kullanılan Ermenice bar yerine Karadeniz Türkçesinde kullanılan Yunanca horon terimiyle tanımlamaktadırlar.

Hayat tarzı

ve Yaz mevsiminde hayvanların otlatılması, kışlık çayır biçilmesi amacıyla yaylalara çıkılmaktadır. Osmanlı döneminde, Çarlık Rusya'sına giderek fırıncılıkpastacılık mesleğini öğrenen Hemşinliler, Petrograd, Talin (Estonya), Moskova, Mugilov, Berdiçev, Odesa (Gürcistan), , Sivastopol, Yalta, Kefe, TiflisGence, Rostov, Soçi, Poti, ve Batum kentlerinde kendi fırın ve pastanelerini açmışlar, kazandıkalrı paralarla köylerinde lüks konaklar yaptırmışlar [20] 1917 Ekim Devrimi'nin ardından bir kısmı Türkiye'Ye dönmeyi başarırken bir bölümü Rusya'da mahsur kalmış hatta bazıları Stalin döneminde Rus olmayan diğer azınlıklarla birlikte Sibirya'ya sürgüne gönderilmişlerdir. Hemşinliler günümüzde nerdeyse tüm Türkiye'de bu mesleklerin en yetenekli ve yaygın