Woody

Anadolu Aleviliğini özgün kılan başlıca etmen Türklerin Aleviliği Anadolu'ya geldikten sonra benimsemiş ,bu şii inancı kendi töresine ,geleneklerine,değer yargılarına ,yaşam tarzına göre yourup yorumlamiş olmasıdır .

Şiilik ,632 yılından Türklerin Anadoluyu doldurduğu 12,ci ve 13, cü asırlara kadar yaklasık 6 asırılık bir süre içinde kurumlaşmasını tamamlamış ,çok sayıda ''fıkra ''lar (yol,mezhep )oluşturmuş ,12.asırda Mısırda ,Fatimiler Devletini kurmuş bir inanaç sistemiydi .

Türklerin İslama topluluklar halinde geçişlerinin başlangıcı her ne kadar 10.asırın başları ise de ,islam diniyle karşılaşmaları çok daha öncedir.

7.ve 8 . asırlarda Azaerbaycan ,Horasan ,İran Arap Emevilerin işgaline uğramıstır .Emeviler buralarda tutunamamışlarsada İslam bölge halklarınca tanınmıştır.Bu dönemde halkalrın İslama geçmelerini engelleyen en önemeli nedenelrden biri Emevilerin yabancıları hakir gören ırkcı tutumlarıdır.Ayrıca toplumların din değiştirmeleri uzun süreç gerektiren bir olgudur.

Azarbaycan ve Horasan ın Türklerle dolu olduğu 9.yy sonu ve 10.yy başlarında ,bu bölgelerde değişik isimler adı altında Şii topluluklar bulunmaktaydı .921 deki Büyük şii ayaklanmasını Krahanlılar bastırmıstır .Karmatilik yaygın bir şii hareketiydi.

1055 te ,Abbasileri ,tehdit eden Şİİ Büveyhoğllarına karşı halife Kaim bi Emrillah'ı Oğuz bey i Tuğrul korumuş,Bagdat ı yerle bir etmiştir.Anadolu Selçuklu döneminde Şii Hassan Sabbah batiniliği Oguz lrı bayagı ugrastırmıstır.

753 yılında Şia dan yana tavır koyan sünni Abbasılerin Emevileri mağlup eden komutanı Ebu Müslüm Horasani adında bir Türktü.Abbasiler ilk dönemlerinde şia ya sıcak bakmıslar .,ikincı dönmelrinde dışlmışlardır.Abbasiler döneminde orduda çok sayıda Türk bulunduğu ve Abbasilerin bunlar için özel bir kent --Samara- yı kurdukları bilinmektedir.

Anadolunun gizli kültürü Alevilik - isimli değeri eserinde Nejat Birdoğan bugünki Alevilerin atası olarak Selçuklulara sık sık sorun yaratan göçer lerin lideri Aslan Yabgu yu gösterir.

Bütün bu veriler ,Oguzların Andoluya gelmeden önce ve geldikleri ilk dönemde Şiilikten haberdar oldukarını kanıtlar isedebilinen gerçek ,Oguzların Topluluk olarak sünniliği benimsedikleridir (?)

Ancak Oğuzların sünnilik anlayısının ayrıca tanımlanması gerekir .Sünni kelimesi yol,tarz,meteod anlmındaki sünnet kelimesınden gelır .Kavram olarak anlamaı Hz. Muhammedin yolunu tarvrını ,uygulmalarını benimseyen müslümandır.Aslında Hz. Muhammed zamnında hiç bir mezhep mevcut degıldı .Hanefi,şafi ,habeli,maliki gibi sünni mezhepler Hz. muhammedin vefatından 150-200 yıl sonra kurumlaşmışlardır .

Pro.Fuat Köprülü den günümuze kadar OGUZ ları incelemiş butün yazarlar OGUZ ların müslümalığnı kendi Asya kökenli inançlarıyla karisik -Yüzeysel- bir inanaç olarak tanımlamışlardır.''Dolayısıyla Oguzların sünni olarak tanımlarken bu çerçeve esas alınmalıdır .''

Oguzların sünnilikle gerçek temasları kent merkezleriyle sınırlı olmak üzere 11.asırda vezır Nizamülmülk ün kurduğu mederseler aracılıgıyla olmuştur.Sünnilik uzun asırlar kırsal kesimlere ulaşamamısdır.Nüfus yogunlukları düdşük kent merkezlerinde ise sünnilik daha çok yönetici sınıfınileri gelen kimselerin kavrayabildiği bir öğreti olmıştur .

Yinede ,Oguzlar Anadoluya şii olarak gelmemişlerdir .(?)Alevilik özellikle kırsal kesım oguz unun bir süreç içinde geliştirdigı ve yaygınlaştırdıgı farklı bir şii koludur.

Anadolu Aleviliğinin dönum noktası olarak 1240 larda meydan agelen Babai ayaklanması gösterılır. 13. yy.da Oguzların sünnilikten çok farklı bir inanca yöneldikleri ve bu inancın Aleviliğin özelliklerini taşıdıgı bilinmektedir.15 ve 16. yy.lara gelindiğinde Babai ayaklanmasına katılan yöre halkı açık net 'Kızılbaş-Türkmen ' Alevi kimliğiyle toplumda yerini almıstır.

Göçebe,kırsal kesım Alevilerin bu inancı benimsemelerinde hemen ,hemen butun arastırmacıların birleştikleri hsuslar şunlardır.

1.-Bu kesime medrese sünniliği ulaşmamaıstır.İslamı yüzeysel olarak algılayan ,göcebe kırsal kesim Oguzları ,Alevi kuralları yaşam tarzına katı süüni kurallardan çok daha uygun bulmuş ve kolay benımsemiştir.

2.-Şamanlığın egemen olduğu töre ve gelenekleri konusunda çok katı olan bu kesim ,12 ve 13 .yy larda inanç temsilcıleri olan ŞAMANİ KILIKLI ,ŞAMAN İNANÇLI binlerce gezgin-aykırı dervişlerin propagandalrından fazlasıyla etkılenmeiş ,onları ve ilkerini kendıne yakın bulmustur .

3.-Şelçuklu Devleti kırsal kesim göçer oguz unsura yabancılaşmıstır.Kentler tamamen fars kültürünün etkisine girmiş .devletin resmi dili dahi farsça ya dönüştürülmüştür.

4.- 1220 lerde esen Mogol fırtınasının önünden gelen ikincı büyük dalga Türkmen göçü vakıf arzilerinin özel mülkiyet nitelği kazanması sonucu ;

a: Tarım arazıleri daralmış ,yönetici-köylü -göçer çatışmaları kırsal kesimde huzuru bozmuş , devlet güvenlğini sarsmıstır.
b: Bilhassa Mogol yenılgısınden sonra--- 1243 Kösedağ şavaşı--merkez yönetimi kırsal kesım üzerindeki yönetimini tamamen kaybetmıstır .

Şonuç,olarak kırsal kesim gerek merkeze bir tepki olarak gerekse propaganda sonucu kendi yaşam tarzına inanaç geleneğine daha uygun gelen Aleviliğe yönelmiş ve onu yeni bir anlayısla yoğurup şekillendirmiştir .

12.yy larda Andolu da etkin kişi Hoca Ahmet Yesevi ismindeki efsanevi Doğu Türkistanlı din bilginidir.Türkmen geleneklerının ve hoşgörülü din anlayışının temsilcisi 1000lerce Yesevi dervişi Anadolu nun Türkleştirilmesinde önemli rol oynamıslardır .13.yy Hacı Bektaş-i Veli ,Yunus Emre ,Mevlana gibi dahilerin çagıdır.İnsanın din için degıl ,dinin insan için oldugu felsefesının egemen oldugu bu altın çagda hoşgörü ve insan sevgisi toplumları kucaklamıştır.

Anadolu Aleviliği böyle istisnai bir çagın ürünüdür.

Alevilerin soy kütüğünü ayrıntılı olarak belgeleyen 15-16 yy belgelerine gelmeden önce Anadolu aleviliğinde dönüm noktası olan BABAİ başkaldırısı hakkında kısa bir bilgi vermekete fayda vardır.

İsyan adını Baba İlyas ın baş mürüdi Baba İshak tan almıstır. Baba ilyas HORSANdan gelip amasya da yurt tutmuş,halkın çiftını süren ,halk gıbı yasayan,ünü kısa sürede yayılmıs bir hocadır .Baba İlyas ın gün güne artan ünü ve müritlerinin sayısının artması Selçuklu Devletini kuşkulandırmıştır.Bazı belgelrdeki rivayetlere göreBaba İlyas ,çileli göçebe Türkmeni arkasına takarak peygamberliğini ilan etmiştir.Bunun üzerine Sultan
2.Keyhüsrev Baba İlyası yakalamak üzere Amasyaya kuvvet gönderır .Baba ÇAT köyüne sıgınır.Bunu haber alana baş mürüdi Türkmen Baba İshak Adıyamanda harekete geçer .Malatya da vali güçlerini yenerek Elbistan üzerinden Amasya ya yönelir.Geldiğinde Baba İlyas öldürülmüştür.İshak güçleri Armagan Şah komutasındaki Selçuklu güçlerini yener .Sİvas,Kayseri yönünden Selçukluları 12 kez perişan ettikten sonra Kırsehire geçer ,Malya ovasında Konya nın kapısına dayanır.Tarihçiler olayın etnik yapısını -Türkmen öfkesi -,Türkmen yürüyüşü - olarak tanımlarlar .

Türkmenlerin arsında az miktrda başka unsurlarda yer alırlar .Ancak isyan tipik bir TÜRKMEN tarzıdır.Türkmenler kadınlarıyla,cocuklarıyla yürürler.,sonuçta Selçuklu ordusu ancak paralı Frank askerlerinin gözüpekliği sayesınde savaşı göze alabilirler ve isyan kanlı bir sekilde bastırılır.

Ancak bu isyan Anadolu Selçuklu devletinin sonunu da hazırlamıstır.3 yıl geçmeden Moğullar bu yıpranmış Selçuklu ordusunu Köesedağ da yenerler ve Selçuklu devleti resmen sona erer.1243 miladi .

Anadolu aleviliğini araştıranlar BU DÖNEMLERDE ne ARAP , ne KÜRT ,ne de ZAZA bir toplumdan söz etmezler.Bazı araştırmacılara göre bu gün 15 milyon Alevi nufusu içinde 2-2,5 milyon Kürt ve Zaza alevilerin bir bölümü süreç içinde kimlik degıstıren Türkmenlerdir.Alevilik arastırmalrında bu gün önemli bir isimlerden Alevi yazar Rıza Zelyut da bu konunun üzerinde durur.

Değişik kaynaklardaki bir çok yöredeki Alevi Kürtlerin aslında Türk oldukarını ,en azından bu gün Alevi kürtlerin yaşadıkalrı yerleşim birimlerinin kurucularının Türk boy ve oymakları oldugunu göstermektedir.

Bilindiği üzere göç eden Türkler yeni yerleşim birimlerine eski yurtlarının,mesup oldukları boyun ,kendilerince kutsal bitki ve hayvanların ,ünlü kahramanlarının isimlerini vermişlerdir.

Adıyaman ,Maraş ,Gaziantep te Rişvan aşireti yaşat .Küçük bölümü ,Ankara -Haymana,Bala dadır.Dr.Mahmut Rişvanoglu nun araştırmasına göre Rişvanlar Çiğil ve Çepni Türkmenleridir .İki boya ayrılırlar. a-ATMALI b-SİNEMLİ

Atmalı aşiretinin Maraş ve Adıyaman daki köylerinin isimleri hiç değiştirilmemeiştir ve öz Türkçe olup Oguz boylarının totemlerinin isimleridir .Bunlar TİLKİLER,HAYDARLI ,SADAKARLAR ,KARAHASANLAR,AĞCALAR,KABALAR,KİZİRLİ,KIZKAPNLI,KE TİLER,KARALAR,TURUÇLU ,MAHKANLI dır.

Alevi Kürt köylerinde Türkiye genelinde yapılacak ciddi bilimsel araştırmalrın Kürtleşen-Türkler konusunda çok önemlei bilgiler sağlayacagı muhakkaktır .

15-20 milyon olarak tahmin edilen Alevilerin 17-18 milyonu Türkmen dir .2 milyonu Kırmanç (Kürt ) ve 500.000 i Zazadır .Bu dağılımı ciddi bütün Alevi araştırmacılar benimsemektedirler.

Alevilerin soy kütüklerinin nerdeyse oymak oymak belirlenebılecegı 15-16 yy. belgelerınde ayrıntıları ile bilinen Şah İSMAİL olayı ve Safevi tarihi incelendiğinde KÜRT veya ZAZA hiç bir guruba rastlanmaz.

1541 tarihinde ünlü Çaldıran meydan şavaşını doğuran nedenler ,savaş sonrsı İrandaki Türk Safevi devletiyle ilgili bilgiler degerlendirildiğinde bugünki Türkiye alevilerinin etnik kökeni ayrıntılı bir biçimde ortya konulabilmektedir.
Çaldıran ;Türkmen Anadolu Alevileriyle ,Sünni Osmanlı nın bir kader savaşıdır.Her iki ordunun Sultanalrı da Askerleri de Türktür.


Türkmenler ,Safevi Devleti ve Şah İsmail


Safeviler, Türk hanedanının kurup yönettiği bir Türk Devletidir.Kurucuları Anadoludan giden Türkmenlerdir ve kurcusu Şah İsmail Alevi bir Türktür.

Bu dönem belgeleri Safevi devletini kurup yöneten Anadoludan gitme Alevi Türkmenerli,Şah İsmail in ve Safevilerin Türk kimliğini ,Anadoluda Şah İsmail e destek veren ,ayaklanan Türkmenleri tek ,tek belirtmektedir.

Şah İsmailin Dedesi Şeyh Cüneyt ıı.Murat zamnında Anadoluya gelmiştir.Padişah kendisine yurtluk vermeyince Konya tarflarına gitmiş ,şii olduğu anlasılınca Canik (Giresun-Ordu )yöresıne geçmiş ,Daha sonrada Akkoyunlu Türk devletinin Sultanı Uzun Hasan ın kız kardeşi ile evlenerek onun himayesıne girmiştir. 1460 yılında Şah Cüneyt in ölümü üzerine yerine oğlu Haydar geçmiş ve o dönem için çok önemli bir dini merkez olan ERDEBİL de postta oturmuşturdur. ŞAH İSMAİL , Haydar'ın , Uzun Hasan ın kızı Halime Begüm den olma oğullarından biridir.Ve katısız bir TÜRKMEN dir .

Şeyh Cüneyt ve özelliklede Haydar yoğun bir şiilik faliyeti yürürtmüşleridir.10,000 kişiyi aşan güçlerle Azarbaycan da savaşmışlardır.Dönmein tarihçileri Haydar müritlerini 'namazı,orucu terketmiş Türkmenler '' olarak tanımlarlar.Tehlikeyi gören Akkoyunlu Yakup bey Haydar ı malup ederve öldürtür,çocuklarını hapseder.Tutuklanan çocuklardan biri de 6 yaşindaki ŞAH İSMAİL dir.Bir kaç yıl sonra İsmail sebest bırakılır ve Alevi-Türkmenler kendisini korumaya alıp yetiştirirler.

İsmail 12 yaşına geldiğinde Erzincan dan harereket eden Türkmenler şavaşa,savaşa Tebriz e kadar ilerlerler ve halkının çoğu sünni olan İran tahtına İsmaili kılıç zoruyla ŞAH olarak oturturlar .1501 ve orda yerleşirler.

Batılıların dahi 'anıtsal'' dediği OGUZLAR adlı eserin yazrı Prof.Dr.Faruk Sümer,Safevi Devletinin Kuruluşu ve gelişmesınde Anadolu Türklerinin Rolü - adlı eserinde Şah İsmaili Anadolu da saklayıp yetiştirip ,getirip İran tahtına oturturan Alevi-Türkmen gurupları söyle sıralar.

1.-RUMLU :Sivas,Amasya,Tokat ,Kırsehir
2.-USTACALI:Teke ili, Antalya .
3.-ŞAMLU :Sivas,Halep ,Antep göçerleri.
4.-BOZOK:Yozgat
5.-VARSAK:Tarsus
6.-ÇEPNİ:Sivas ,Tokat Amasya arası,Uluyurt ve Trabzon ,Bayburt Gümüşhane,Ordu,Giresun da dagınık.
7.-TURGUDLU:Karaman ili
8.-BOZCALU:Halep Türkmeni
9.-ACİRLU:Halep Türkmeni
10.HINISLI :Hınıs
11.ÇEMİŞKEZEKLİ: Tunceli

Bu boyların tamamı Türkmen ve Alevidirler.


Kendi devletini kuran Anadolu Alevi Türkmenleri tamamen İran Şahı İsmail e yönelir.Çok zeki ve örgutcü bir lider olan Şah İsmail 10-15 yıl içinde Anadoluda çok güçlenir.Kendisine 'Baba ' diye hitap ettiği ıı.Beyazıd a karşı ustaca bir poltika yürütür.Anadolu Türkmenleri İran a göçe başlarlar.'Nezirlerini '(armagan vergi)Şah a gönderirler.Alevilik hızla yayılır.Amasya valisi sehzade Ahmetin oğlu Murat dahi alevi olur ve tarftarlarıyla birlikte İran a göçer.1510 Şahkulu ve 1512 Nur Halife Alevi başkaldırıları Osmanlıyı sarsar .Ancak olayları dikkatle izleyen Trabzon valisi Yavuz Sultan Selim tehlikeyi görerek ,babası ıı.Beyazıd indirerek tahta çıkar 1512. İlk iş olarak büyük bir Alevi katlimaı başlatır.Bazı tarihçiler çeşitli bahanelerle öldürülen Alevi-Türkmen sayısını 40,000 olarak bildirselerde Prof.Fuat Köprülü ye göre bu rakam çok abartılıdır ve Yavuz Sultan Selim daha çok toplumun ileri gelenlerini yok etmiştir.

Bu gelişmeler sonucu olarak ,Osmanlı Yavuz S.selim ve Türkmen Şah İsmail 1541 te Çaldıran da karşı karşıya gelirler.Osmanlı Ordusundaki yeniçerilerin BEKTAŞİ ocagına baglı olmaları nedeniyle ,Şah İsmaile karsı şavaşmaktaki isteksizlikleri Yazvuz Sulatan Selım ın kararlı tutumu ve çabuk davranmasıyla önlenir.Sonuçta üstün güce ve ateşli silahlara sahip Yavuz Sultan Selim ,Şah İsmail i kesin bir yenilgiye ugratır. ------- (tnt 'nin notu :Şah ismail inancı geregi ateşli silahları kullnmayı günah ve namertlik olarak sayıyordu .Safevi ler sadece ok yay,kılıç vb. klasık savaş aletleirni kullnıyorlardır ordularında hiç ateşli silah yoktu .)

Çaldıran mağlubiyeti sonunda Şah İsmail ve tarfatarları bir daha kendilerini toparlaymazlar .Safevei Devleti ,Şah İsmailin Oglu Türkmen andan doğma Tahmasb ve torunları tarfından yönetilir.Yine bir Türk hanedanı olan Kaçar lar tarfından yıklılır.


Prof.Dr.Faruk Sümer'in söz konusu eserinde Safevileri kuran ,yöneten ,Anadolu dan destekleyen Türkmen Alevilerinin kimlikleri Bugünki Anadolu Alevilerinin etnik kökeninin Türk oldugunu kanıtlamaya yeterlidir.

Adı geçen eserde yer verilen Alevi oymak-Boy isimleri şöyledir.

Rumlu - Ustacalu -Tekelü-Şanlı-Bozok -Dulkadır-Varsak-Çepni-Turgudlu-Türkmen-Bozcalı-Acırlu-Hınıslu-Çemişkezeklü-Avşar -Kaçar-Sad'lu-Arapgirlı-Alpavut-Bayat-İspirli-Sil Süpür-Baharlı-Çakirlu-
Bayburtlu-Otuzikliu-Karaman.

Görüldüğü üzere türm bu oymaklar Türkmendir ve bu günki Türkmen-Alevilerin atalarıdır.



Not : Yukardaki Makale Sn. Ali Tayyar Önder in TÜRKİYENIN ETNİK YAPISI Halkımızın Kökenleri ve Gerçekler -adlı kitabından alınmıstır pozitif yayaınları .sayfa 87-97