Powerofdreams

Niyazi Mısri, 17.yüzyıl Halveti tarikatının Niyâziyye veya Mısriyye kolunun kurucusu, büyük bir sûfî tasavvuf edebiyatı ustası şairdir.

Hayatı

Asıl adı Mehmet olup, 12 Rebiülevvel 1027 / 8 Şubat 1618'de Malatya'nın Soğanlı köyünde dünyaya gelmiştir. Babası, yöresinin önde gelenlerinden Nakşbendiyye tarikatı mensubu Soğancızâde Ali Çelebi'dir. Niyâzî ve Mısrî ise mahlaslarıdır. Mısrî mahlası tahsilini Mısır'da yaptığından dolayıdır. Çeşitli medreselerde eğitim görmüş, farklı yerlerde tasavvuf bilgisini geliştirmiş ve memleketin pek çok yerinde vaazlar vererek halkı irşad etmeye çalışmıştır. Şöhreti her yana yayılan Niyazî Mısrî, ordunun maneviyâtını yükseltmek için Sultan IV. Mehmet tarafından Lehistan seferine götürülür. Hakkında ileri sürülen iftiralardan sonra Limni adasına sürülür ve burada onbeş yıl çileli bir hayat yaşar. Ölümünden bir yıl kadar önce affedilir ve Bursa’ya döner. Fakat Bursa kadısının şikayeti üzerine tekrar Limni’ye gönderilir ve burada vefat eder. Osmanlı sultanı tarafından sürgüne gönderildiği Limni adasında 1693 (H.1105) senesinde bir Çarşamba günü kuşluk vakti vefat etmiş olup türbesi de aynı adada ziyaretgahtır. Türkçe ve Arapça manzum ve mensur on ciltten fazla eseri bulunmaktadır. Aruzla yazdığı şiirlerinde genellikle Nesimî ve Fuzulî’nin, heceyle yazdığı şiirlerinde ise Yunus Emre’nin etkisinde kaldığı görülür. Divanı’nın yanı sıra, “Risaletü’t-Tevhid, Şerh-i Esma-i Hüsnâ, Sûre-i Yusuf Tefsiri, Şerh-i Nutk-ı Yunus Emre, Risale-i Eşrât-ı Saat, Tahir-nâme, Fatihâ Tefsiri, Sûre-i Nûr Tefsiri” eserlerinden bazılarıdır.

Literatürde Niyazi Mısri

Niyazî-i Mısri'nin menkıbevi hayatı esas alınarak ünlü yazar Emine Işınsu Öksüz yazılan muhteşem bir roman şeklindeki biyografisi Bukağı adı ile önce Ötüken Yayınları arasında daha sonra ise Elips Kitap yayını olarak yayınlanmıştır. Niyâzî-i Mısrî Divanının şerhli basımı ise Akçağ Yayınları tarafından yayınlanmıştır.



Tasavvuf Anlayışı

Arûzla yazdığı şiirlerinde Nesimi’nin etkisinde kalan Niyazi devrinin vahdet-i Vücud’a mensup kişilerinden de biridir.

Eserleri

• Divan (Tam ve Tekmil Niyazi Divanı -1974 adıyla basılmıştır)
• Mevaidu'l-İrfan (İrfan Sofraları adıyla latin harfleriyle basılmıştır)

Eserlerinden örnekler

Dermân arardım derdime derdim bana derman imiş Bürhân sorardım aslıma aslım bana bürhân imiş
Sağı solu gözler idim dost yüzünü görsem deyû Ben taşrada arar idim ol cân içinde cân imiş
Öyle sanırdım ayrıyam dost gayrıdır ben gayrıyam Benden görüp işideni bildim ki ol cânân imiş
Savm u salât u hacc ile sanma biter zâhid işi İnsân-ı kâmil olmağa lâzım olan irfan imiş
Kandan gelir yolun senin Hakk'ı sana hakka'l yakîn Nerden gelip gitdiğini anlamayan hayvân imiş
Mürşid gerekdir bildire Hakk'ı sana hakk'al yakîn Mürşidi olmayanların bildikleri gümân imiş
Her mürşide dil verme kim yolunu sarpa uğradur Mürşidi kâmil olanın gâyet yolu âsân imiş
Anla hemân bir söz dürür yokuş değildir düz dürür Âlem kamu bir yüz dürür gören anı hayrân imiş
İşit Nîyâzi'nin sözün bir nesne örtmez Hak yüzün Hakdan ayan bir nesne yok gözsüzlere pinhân imiş
(Bu şiiri Mazhar Alanson tarafından bestelenerek ünlenmiştir.)
Hakk'ı seven âşıkların eğlencesi tevhîd olur Aşk oduna yanıkları eğlencesi tevhîd olur
Durmaz isim sürer dili sorar müdâm doğru yolu Gerçek ere diyen belî eğlencesi tevhîd olur
İzinden ırmaz gözünü cân ile tutar sözünü Görmeğe iver yüzünü eğlencesi tevhîd olur
Halkın arasından çıkar tevhîdi görse cân atar Bülbül gibi dâ'im öter eğlencesi tevhîd olur
Mâl ü menâlin terk eder ehl ü iyâlin terk eder Hâl ile kâlin terk eder eğlencesi tevhîd olur
Dünya vü ahret perdesin ardına atar cümlesin Kor mâsivâ eğlencesin eğlencesi tevhîd olur
Mısrî'ye uyan kişinin gider çürüğü işinin İçindeki can kuşunun eğlencesi tevhîd olur
Tende cânım canda cânanımdır Allah hû diyen Dilde sırrım sırda sübhânımdır Allah hû diyen
Dest-i kudretle yazılmış yüzüne âyât-ı Hak Gönlümün tahtında sultânımdır Allah hû diyen
Cümle a'zâdan gelir zikr-i "ene'l-hak" narası Cism içinde zâr u efgânımdır Allah hû diyen
Geceler tâ subh olunca inledir bu derd beni Derdimin içinde dermânımdır Allah hû diyen
Yere göğe sığmayan bir müminin kalbindedir Katremin içinde ummânımdır Allah hû diyen
Kisve-i tenden muarrâ seyr eder bu gökleri Raks uran abdâl-ı uryânımdır Allah hû diyen
Her kişiye kendinden akreb olan dost zâtıdır Ey Niyâzi dilde mihmânımdır Allah hû diyen...